20140916

Ο Διονύσιος Σολωμός και η Νεοελληνική λογοτεχνία



     « Ο Σολωμός, ο Κάλβος και ο Παλαμάς, αντιμετωπίζονται σήμερα στην Ελλάδα ως οι ποιητές που περισσότερο από κάθε άλλον στην εποχή τους αναμετρήθηκαν με τις ιδέες, τις λογοτεχνικές τεχνικές και τα οράματα του ρομαντισμού όπως αυτός εκδηλώθηκε και σε άλλα μέρη της Ευρώπης. Ούτε μιμήθηκαν, ούτε απέρριψαν αυτό που βρήκαν: απλώς το μετέτρεψαν […] Η στάση αυτών των Ελλήνων συγγραφέων απέναντι στην προγενέστερή τους ευρωπαϊκή λογοτεχνική παραγωγή συνίσταται στην ανάγνωση και σταχυολόγησή της και στη σύνθεση, στη συνέχεια, του προσωπικού τους έργου. Το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας θα πρότεινα να ονομαστεί  ‘Ελληνικός Ρομαντισμός’, γιατί κατά τη γνώμη μου, ο όρος δηλώνει κάτι διαφορετικό από την συμβατική ετικέτα που δόθηκε στην ελάσσονα ποίηση των μέσων του 19ου αιώνα από τις ιστορίες της λογοτεχνίας. Ο ελληνικός ρομαντισμός, υπό αυτήν την έννοια, αναφέρεται στην ιδιαίτερη ερμηνεία και την ιδιαίτερη προσαρμογή των ευρωπαϊκών αισθητικών και πολιτιστικών αντιλήψεων στο συγκεκριμένο ελληνικό περιβάλλον σε μια συγκεκριμένη εποχή».   Roderick Beaton
     Πράγματι, ο Σολωμός αποδέκτης με έντονο κριτικό πνεύμα των λογοτεχνικών και φιλοσοφικών αναζητήσεων της Ευρώπης, ανοίγει ένα νέο δρόμο στην Ελληνική λογοτεχνία. Και σ’ αυτό το γεγονός συνίσταται η διαφορά του από τους υπόλοιπους λογοτέχνες της εποχής του. Ξεκινάει από μια κοινή βάση με αυτούς , δηλαδή τις αναζητήσεις και τις ρομαντικές επιδράσεις από την Αγγλία και τη Γερμανία, ωστόσο τις αφομοιώνει κριτικά και τις υποτάσσει στις δικές του προσωπικές και ποιητικές αναζητήσεις. Προεκτείνει και βαθαίνει διαρκώς τα ιδεολογικά όρια του έργου του και χαράζει τον δικό του δρόμο.
     Επιπλέον διαφοροποιείται από τους σύγχρονούς του λογοτέχνες, Φαναριώτες και ως προς τον τρόπο αντιμετώπισης της κλασικής παράδοσης. Δεν μένει αυστηρά προσκολλημένος σ’ αυτή, αλλά αναγνωρίζει την σπουδαιότητα και των μεταγενέστερων παραδόσεων, του δημοτικού τραγουδιού ή των έργων επωνύμων προγενέστερων ποιητών, όπως του Κορνάρου. Τέλος, αντίθετα μ’ αυτούς, χρησιμοποιεί διαφορετική μορφή στα έργα του – δηλαδή στίχο και μέτρο – και την ομιλουμένη γλώσσα της εποχής με στοιχεία της τοπικής επτανησιακής διαλέκτου.
    Συνοψίζοντας τα παραπάνω που τον διαφοροποιούν από τους σύγχρονούς του, καταλήγουμε στο συμπέρασμα πως ο Σολωμός πραγματοποιεί για πρώτη φορά στα Ελληνικά χρονικά την οργανική σύνθεση  παγκόσμιου και ελληνικού, λόγιου και λαϊκού στοιχείου. Αυτή τη σύνθεση την θεμελιώνει πάνω στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που συνιστούν την ελληνική πολιτισμική φυσιογνωμία και από αυτήν την άποψη αντιπροσωπεύει την πρώτη συγκροτημένη έκφραση του νεοελληνικού πολιτισμικού προτύπου. Συνάμα δεν πρέπει να παραβλέψουμε την σπουδαιότητά του και όσον αφορά τον λυρισμό του που τον κατατάσσει στους πρωτοπόρους όχι μονάχα του ελληνικού, αλλά και του ευρωπαϊκού λυρισμού.
    Ο αγώνας του 1821 στάθηκε γι’ αυτόν η μεγάλη εμπειρία που αναστάτωσε τον ψυχικό και πνευματικό του κόσμο. Με την ποίησή του προσπάθησε να εκφράσει τις αγωνίες και τα οράματα του αγωνιζόμενου γένους. Παράλληλα, έβλεπε τη δημοτική γλώσσα ως όργανο της πνευματικής απελευθέρωσης, μιας αξίας ισοδύναμης μ’ αυτήν της ελευθερίας και της πατρίδας. Αξιοποίησε τη δημοτική παράδοση και ουσιαστικά συνέχισε τη νεοελληνική ποιητική παράδοση που μετά την άνθηση της Κρητική λογοτεχνίας είχε διακοπεί από την τουρκοκρατία. Γι’ αυτούς τους λόγους χαρακτηρίζεται ως ο εθνικός μας ποιητής.
     Στα χρόνια που ακολουθούν μετά το θάνατο του Σολωμού, η συνέχεια της ελληνικής ποίησης παίρνει διαφορετικούς δρόμους ως προς το περιεχόμενο και τη μορφή. Οι επίγονοί του δέχτηκαν το έργο του με διαφορετικό τρόπο: άλλοι υμνητικά και άλλοι αρνητικά. Την πρώτη σοβαρή προσπάθεια ανάδειξης της ποίησής του επιχείρησε το 1877 ο Εμμανουήλ Ροϊδης. Συνέχεια έδωσε με διαλέξεις και άρθρα ο Κωστής Παλαμάς, ο οποίος με τον πρόλογό του στην έκδοση των ποιημάτων του Σολωμού από τη βιβλιοθήκη Μαρασλή το 1901, προσπάθησε να αναδείξει τη σημασία του. Μεγαλύτερη όμως μελέτη και αφομοίωση του έργου του πραγματοποιήθηκε από την λογοτεχνική γενιά του  1930. Ο Σεφέρης αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα υψηλής αφομοίωσης του Σολωμού, θεωρώντας τον γενάρχη της σύγχρονης λογοτεχνίας μας και τον πιο καλλιεργημένο λογοτέχνη της Ευρώπης. Σήμερα ο Σολωμός δικαιωματικά κατέχει την πρώτη θέση στην νεοελληνική ποίηση. Εκτός από την προσήλωσή του στην ιδέα της ελευθερίας και της εθνεγερσίας, διακρίνουμε και αυτήν προς την ιδέα της τελειότητας. Επεδίωκε την απόλυτη ταύτιση των ποιητικών του συλλήψεων με την εκφραστική τους απόδοση και τελικά το έργο του, αν και αποσπασματικό, παρέχει τέλεια ποιότητα και καθαρότητα ποιητικού και ελληνικού λόγου.


Ξενοφῶντος Ἑλληνικά

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ , ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ  ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

Ξενοφῶντος Ἑλληνικά, 2, 1, 16-19

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ:
 Οἱ δ΄ Ἀθηναῖοι ἐκ τῆς Σάμου ὁρμώμενοι τὴν βασιλέως κακῶς ἐποίουν͵ καὶ ἐπὶ τὴν
Χίον καὶ τὴν ῎Εφεσον ἐπέπλεον͵ καὶ παρεσκευάζοντο πρὸς ναυμαχίαν͵ καὶ στρατηγοὺς
πρὸς τοῖς ὑπάρχουσι προσείλοντο Μένανδρον͵ Τυδέα͵ Κηφισόδοτον. Λύσανδρος δ΄ ἐκ
τῆς Ῥόδου παρὰ τὴν Ἰωνίαν ἐκπλεῖ πρὸς τὸν Ἑλλήσποντον πρός τε τῶν πλοίων τὸν
ἔκπλουν καὶ ἐπὶ τὰς ἀφεστηκυίας αὐτῶν πόλεις. Ἀνήγοντο δὲ καὶ οἱ Ἀθηναῖοι ἐκ τῆς
Χίου πελάγιοι· ἡ γὰρ Ἀσία πολεμία αὐτοῖς ἦν. Λύσανδρος δ΄ ἐξ Ἀβύδου παρέπλει εἰς
Λάμψακον σύμμαχον οὖσαν Ἀθηναίων· καὶ οἱ Ἀβυδηνοὶ καὶ οἱ ἄλλοι παρῆσαν πεζῇ·
ἡγεῖτο δὲ Θώραξ Λακεδαιμόνιος. Προσβαλόντες δὲ τῇ πόλει αἱροῦσι κατὰ κράτος͵ καὶ
διήρπασαν οἱ στρατιῶται οὖσαν πλουσίαν καὶ οἴνου καὶ σίτου καὶ τῶν ἄλλων ἐπιτηδείων
πλήρη· τὰ δὲ ἐλεύθερα σώματα πάντα ἀφῆκε Λύσανδρος.

Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. αναγωγή, διασκευή, παρουσία, βλήμα, αρπακτικός: Να συνδέσετε τις παραπάνω λέξεις της νέας ελληνικής γλώσσας με τις λέξεις του κειμένου με τις οποίες έχουν ετυμολογική συγγένεια.                                             
2. βασιλεύς, ναυμαχία, στρατηγός, σύμμαχος, κράτος: Να γράψετε για καθεμία από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου ένα ομόρριζο ρήμα της αρχαίας ελληνικής γλώσσας.

3. Να συνδέσετε κάθε λέξη της Α΄ στήλης με την αντώνυμή της στη Β΄ στήλη (δύο
λέξεις της Β΄ στήλης περισσεύουν):
Α΄ ΣΤΗΛΗ    Β΄ ΣΤΗΛΗ
1. ἐκπλέω   α) φίλιος
2. ἡγοῦμαι  β) πένης
3. πολέμιος γ) κενός 2
4. πλούσιος δ) εἰσπλέω
5. πλήρης    ε) ἕπομαι
                   στ) πληρῶ
                   ζ) πολύς

4.  Να συμπληρώσετε τα κενά των παρακάτω προτάσεων της νέας ελληνικής γλώσσας με τύπους του ρ. πλέω (απλούς ή σύνθετους).
Οι Αθηναίοι ……………… εναντίον της Εφέσου, ενώ ο στόλος των Λακεδαιμονίων
………………. από τη Ρόδο, ………….…….. τις ακτές της Ιωνίας, …………………. στον
Ελλήσποντο και …………….. στην Λάμψακο.

5.  ἐπειδάν, ἀριστοποιοῦμαι, εἰσβαίνω, ναυμαχία, Ἑλλήσποντος: Να αναλύσετε τις παραπάνω σύνθετες λέξεις στα συνθετικά τους.

6. κράτος: Να γράψετε στη νέα ελληνική γλώσσα πέντε σύνθετα ουσιαστικά ή επίθετα με πρώτο ή δεύτερο συνθετικό τη λέξη κράτος και να σχηματίσετε με καθένα από αυτά μια πρόταση.

7. ὁρμώμενοι, ἐποίουν, ἐπέπλεον, ἀνήγοντο, διήρπασαν: Να γράψετε από μία ομόρριζη λέξη, απλή ή σύνθετη, της αρχαίας ή της νέας ελληνικής γλώσσας για καθεμία από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου.

8. Τι γνωρίζετε για την καταγωγή (γέννηση, οικογενειακό περιβάλλον), τη μόρφωση του Ξενοφώντα και τις πολιτικές συνθήκες της εποχής του;


20140610

Στο τέλος των Πανελλαδικών, μία μικρή υπόμνηση από τον ποιητή προς όλους εμάς...





Τα παιδιά σας δεν είναι δικά σας παιδιά.
Είναι οι γιοι και οι κόρες της λαχτάρας της ζωής για τον εαυτό της.
Έρχονται στον κόσμο μέσα από σας, αλλά δεν προέρχονται από εσάς,
Και παρότι είναι μαζί σας, δεν ανήκουν σε σας.
Μπορείτε να τους δώσετε την αγάπη σας, όχι όμως τις σκέψεις σας,
Γιατί έχουν τις δικές τους σκέψεις.
Μπορείτε να στεγάσετε το σώμα τους, όχι όμως την ψυχή τους,
Γιατί η ψυχή τους ζει στο σπίτι του Αύριο,
που εσείς δεν μπορείτε να το επισκεφτείτε ούτε καν στα όνειρά σας.
Μπορείτε να πασχίσετε να τους μοιάσετε, μην
προσπαθείτε όμως να τα κάνετε να σας μοιάσουν.
Γιατί η ζωή δεν πηγαίνει πίσω, ούτε μένει στο χτες.
Είστε τα τόξα απ’ τα οποία τινάζονται σαν ζωντανές σαΐτες τα παιδιά σας.
Ο Τοξότης βλέπει το στόχο στη γραμμή του Απείρου
και σας λυγίζει με την δύναμη Του ώστε οι
σαΐτες Του να φύγουν γοργά και να φτάσουν μακριά.
Δεχθείτε το λύγισμα σας στα χέρια Του με χαρά.
Γιατί Αυτός, όπως αγαπά τη σαΐτα που εκτοξεύεται,
Αγαπά και το τόξο που είναι σταθερό.


Χαλίλ Γκιμπράν





20140604


ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ
ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ 2014

Οι απαντήσεις είναι ενδεικτικές

Α1. Η θεατρικότητα του έργου είναι έκδηλη. Σ’ αυτό συμβάλλουν ιδιαίτερα τα εκτεταμένα διαλογικά μέρη, τα πολλά πρόσωπα, ακόμη και σε δευτερεύοντες ρόλους και οι πολλές εναλλαγές σκηνών. Επιπλέον βλέπουμε και σκηνές που έχουν έντονη δράση. Όλα αυτά συνδυάζονται με τις υποβλητικές περιγραφές , την πλοκή, την κλιμακούμενη δραματική ένταση αλλά και τις υπάρχουσες δομικές ενότητες με την σχετική αυτοτέλεια. Χαρακτηριστικά παραδείγματα θεατρικότητας αποτελούν: α) «Ήδη αυτή η υιοθέτησις εγένετο πανηγυρική. Η μήτηρ μου εφόρεσε διά πρώτην φοράν τα γιορτερά της και μας ωδήγησεν εις την εκκλησίαν… επί τινας στιγμάς εις τους παρισταμένους.». Στο συγκεκριμένο απόσπασμα υπάρχει εναλλαγή σκηνών, συστατικό στοιχείο της θεατρικότητας, καθώς κατά τη διάρκεια της υιοθεσίας η οικογένεια της Δεσποινιώς μεταβαίνει από το σπίτι στην εκκλησία και κατόπιν μαζί με το υιοθετημένο κορίτσι πίσω στο σπίτι, όπου λαμβάνει χώρα η επιβλητική σκηνή της εισόδου του νέου μέλους της οικογένειας στο σπίτι.
β) «- Ὦ! εἶπε μετ' ἀπελπιστικῆς ἐκφράσεως. … Μᾶς εἶναι ὅλως διόλου ξένη». Η ύπαρξη διαλόγου αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της θεατρικότητας, δίνοντας ζωντάνια και παραστατικότητα με αποτέλεσμα ο αναγνώστης να αποκτά την αίσθηση πως παρακολουθεί  ζωντανά τη σκηνή να εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια του.                                                 
γ) «Έξωθεν αυτής ο πρωτόγερος εσήκωσε το κοράσιον υψηλά εις τας χείρας του …Ενώ οι εδικοί μας μετά του πρωτογέρου εισήλθον και εξενίσθησαν παρ’ ημίν.» Η ύπαρξη πολλών προσώπων , ακόμη  και σε δευτερεύοντες ρόλους,  αποτελεί στοιχείο θεατρικότητας. Στο απόσπασμα συμμετέχουν η Δεσποινιώ με την οικογένειά της, η οικογένεια του μικρού κοριτσιού, ο πρωτόγερος που έχει αναλάβει το τυπικό μέρος της υιοθεσίας και αρκετοί άλλοι συγγενείς και «παριστάμενοι», δηλαδή συγχωριανοί.

Β1. Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο Βιζυηνός είναι η καθαρεύουσα καθώς η δημοτική δεν έχει ακόμη διεισδύσει ολοκληρωτικά στην πεζογραφία. Η καθαρεύουσα όμως που χρησιμοποιεί είναι μετριοπαθής, αφού διακατέχεται από το λαϊκό αίσθημα. Ωστόσο, δεν αποκηρύσσει την δημοτική, αφού στους διάλογούς του αφήνει μεγάλο μέρος στην καθομιλουμένη. Στους ζωηρούς διάλογους που παραθέτει, κυριαρχεί η δημοτική με πολλούς θρακιώτικους ιδιωματισμούς, κάτι που αποτελεί καινοτομία για την εποχή. Ο συνδυασμός αυτός δίνει αληθοφάνεια στο έργο, καθώς τα πρόσωπα εκφράζονται με τη διάλεκτο που αρμόζει στην καταγωγή, την παιδεία και την κοινωνική τους θέση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα χρήσης της καθαρεύουσας στο κείμενο αποτελεί το απόσπασμα: «Αἱ οἰκονομικαί μας δυσχέρειαι ἐκορυφώθησαν, …προσπαθείας κατώρθωσε νά υἱοθετήσῃ.» Ο ώριμος αφηγητής χρησιμοποιεί την καθαρεύουσα στα πλαίσια της αφήγησής του, σύμφωνα με τα γλωσσικά πρότυπα της εποχής και με την παιδεία που έχει αποκτήσει από τις σπουδές του στο εξωτερικό. Αντίθετα, στα διαλογικά μέρη, διακρίνουμε τη χρήση της δημοτικής γλώσσας: «—  Ὤ! εἶπε μετ' ἀπελπιστικῆς ἐκφράσεως. Ἐνόμισα ὅτι σύ θά ἀγαπήσῃς τό Κατερινιώ περισσότερον ἀπό τούς ἄλλους, ἀλλά, ἀπατήθηκα!» Σ΄αυτό το απόσπασμα ο Βιζυηνός χρησιμοποιεί τη δημοτική γλώσσα θέλοντας να αποδώσει ρεαλιστικά την μητέρα. Η Δεσποινιώ εκφράζεται με την καθομιλουμένη γλώσσα της εποχής και του τόπου της καθώς είναι μια γυναίκα του χωριού, απλή και χωρίς μόρφωση. Μ’ αυτόν τον τρόπο ο χαρακτήρας της αποκτά αληθοφάνεια.

Β2α)Στο σημείο αυτό υπάρχει σύνοψη χρόνου. Ο αφηγητής χρησιμοποιεί την επιτάχυνση συνοψίζοντας σε  τέσσερα ρήματα : ‘ηυξήθη, ανετράφη, επροικίσθη, υπανδρεύθη’ ολόκληρη περίοδο από τη ζωή του θετού κοριτσιού και της μητέρας. Η επιλογή αυτή οφείλεται στο γεγονός πως αυτήν την περίοδο στην οποία αναφέρεται , ο αφηγητής απουσιάζει στην ξενιτιά και έτσι τα χρονικά κενά στην αφήγηση συνδέονται με την απουσία του, κατά τη διάρκεια της οποίας δεν μπορεί να γνωρίζει αναλυτικά τι συμβαίνει στο πατρικό του. Από την άλλη πλευρά, τα γεγονότα παρουσιάζονται συνοπτικά γιατί ο αφηγητής θεωρεί πως οι λεπτομέρειες που παραλείπονται δεν ενδιαφέρουν τον αναγνώστη και πιθανόν να τον κουράσουν. Θέλει να δώσει έμφαση στο μεγάλωμα από τη μητέρα της θετής κόρης και στην σκανδαλώδη προσήλωσή της προς αυτήν. Τέλος, ο αφηγητής με τον τρόπο που εκφράζεται στα πλαίσια της επιτάχυνσης, φανερώνει και την ειρωνεία του απέναντί στη θετή κόρη η οποία, όπως θα δείξει στη συνέχεια, αποδείχτηκε αχάριστη προς τη γυναίκα που της έδειξε τόση αγάπη.

Β2β)Στο συγκεκριμένο χωρίο ο συγγραφέας παρουσιάζει τη μητέρα να κάνει μία αναδρομή στο παρελθόν όπου αναφέρεται στις συνθήκες κάτω από τις οποίες πήρε το δεύτερο κοριτσάκι στο σπίτι της. Η αναδρομή έχει πληροφοριακό χαρακτήρα, αφού ενημερώνει τόσο το Γιωργή όσο και τον αναγνώστη για τον τρόπο και τις συνθήκες που βρήκε το παιδί. Επιπλέον, ενημερώνει για το πώς βοήθησε το Κατερινιώ να μεγαλώσει μόλις έμεινε ορφανό. Στόχος της μητέρας είναι να μεταπείσει το γιό της και να τον κάνει να αποδεχτεί τη νέα αδελφή του. Ωστόσο, μέσα στο απόσπασμα είναι έντονη η συγκινησιακή φόρτιση της Δεσποινιώς, η οποία αντιμετωπίζοντας τη αντίδραση του Γιωργή για τη νέα υιοθεσία καταφεύγει σε επιχειρήματα που δεν στηρίζουν το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγουν. Ο συγγραφέας με τη χρήση της αναδρομικής αφήγησης επιτυγχάνει να καλύψει τα κενά της αφήγησης που σχετίζονται με την απουσία του Γιωργή στο εξωτερικό, να ενημερώσει για τα σχετικά με το δεύτερο υιοθετημένο κοριτσάκι και να αναδείξει την έντονη ψυχολογική φόρτιση της μητέρας που μπροστά στην αρνητική στάση του Γιωργή βρίσκεται πλέον σε αδιέξοδο.

Γ1. Στο απόσπασμα, ο αφηγητής περιγράφει τη σκηνή κατά την οποία ο πρωτόγερος ολοκληρώνει το τυπικό της υιοθεσίας του μικρού κοριτσιού από τη Δεσποινιώ. Οι βιολογικοί  γονείς του παιδιού είναι περίλυποι. Ο πατέρας είναι περισσότερο συγκρατημένος, η μητέρα προσπαθώντας να στηριχτεί πάνω του κλαίει. Η σκέψη τους είναι στο παιδί που αποχωρίζονται και έτσι γίνεται φανερό πως είναι πράξη που την κάνουν αναγκαστικά για οικονομικούς λόγους. Αντίθετα, η Δεσποινιώ τρέμει, αλλά από φόβο μήπως ματαιωθεί η ευτυχία της. Τελικά, τίποτα απρόοπτο δεν έγινε και κανείς δεν έφερε αντίρρηση στην υιοθέτηση του κοριτσιού. Στο απόσπασμα γίνεται εμφανής ο δραματικός χαρακτήρας του κειμένου μέσα από τη φορτισμένη ψυχολογική κατάσταση των ηρώων , τη δραματική ένταση, την αντίθεση των συναισθημάτων αλλά και τη συγκινησιακή φόρτιση. Παράλληλα, είναι έντονο το ψυχογραφικό στοιχείο. Ο Βιζυηνός διεισδύει στα μύχια της ψυχής των ηρώων του και παρουσιάζει τη συμπεριφορά τους έτσι ώστε να εκφράζει ανάγλυφα τον ψυχισμό τους. Ο βουβός πόνος του πατέρα, ο σπαραγμός της βιολογικής μάνας, η κρυφή χαρά και αδημονία της Δεσποινιώς, η συγκινησιακή φόρτιση των προσώπων της σκηνής αποδεικνύουν τη ψυχογραφική δεινότητα του Βιζυηνού και παράλληλα αποδίδονται με τη χαρακτηριστική εκφραστική λιτότητα του συγγραφέα.


Δ1. Ομοιότητες των δύο κειμένων αποτελούν:
1. Στα δύο κείμενα γίνεται λόγος για δύο μικρά κορίτσια τα οποία οι ήρωες τα υιοθετούν. Συγκεκριμένα: Στο «Αμάρτημα της μητρός μου», η Δεσποινιώ υιοθετεί δύο κορίτσια. Το πρώτο αναφέρεται στο εξής χωρίο « Ἀλλ' ἡ μήτηρ, …δι' ἑνός ξένου κορασίου, τό ὁποῖον μετά μακράς προσπαθείας κατώρθωσε νά υἱοθετήσῃ.» Στο κείμενο «Οι Άθλιοι των αθηνών» ο Τάσος βρίσκει ένα μικρό κοριτσάκι: « Κορίτσι. Το λένε Τασούλα.»
2. Στο «Αμάρτημα της μητρός μου», το δεύτερο κοριτσάκι που παίρνει η Δεσποινιώ υπό την προστασία της είναι όπως και αυτό που βρίσκει ο Τάσος πολύ μωρό, στα σπάργανα. Συγκεκριμένα: Στο «Αμάρτημα της μητρός μου» , η Δεσποινιώ μόλις παντρεύει την πρώτη θετή κόρη, πηγαίνει στο σπίτι με ένα νεογέννητο: «Ἀλλ' ὁποία ὑπήρξεν ἡ ἔκπληξίς των, … ἕν δεύτερον κοράσιον, ταύτην τήν φοράν ἐν σπαργάνοις!». Στο κείμενο «Οι Άθλιοι των αθηνών», αναφέρονται τα σπάργανα και η φασκιά του μωρού : «ελούφαξεν εντός των σπαργάνων του».
3. Ομοιότητα αποτελεί το ίδιο το γεγονός της υιοθεσίας και ο άτυπος τρόπος με τον οποίο συνήθιζαν παλαιότερα να δίνουν τα παιδιά προς υιοθεσία. Συγκεκριμένα: Η Δεσποινιώ υιοθετεί διαδοχικά δύο παιδιά, το πρώτο με ένα εθιμοτυπικό τελετουργικό και το δεύτερο χωρίς ιδιαίτερες διαδικασίες, αφού παραδέχεται πως «Τό ἐπῆρα τριῶν μηνῶν ἀπό πάνω ἀπό τό λείψανο τῆς μάνας του· …Εἶναι δικό μου τό παιδί, καί εἶναι ἀδελφή σας!» Ομοίως και στο παράλληλο κείμενο, ο Τάσος βρίσκει εκεί που κοιμάται το μωρό και αποφασίζει να το κρατήσει και να πληρώνει τα έξοδα για την ανατροφή του, χωρίς κάποιες διαδικασίες ή ενημέρωση των αρχών.

Διαφορές ανάμεσα στα δύο κείμενα εντοπίζουμε στα εξής σημεία:
1. Το δεύτερο κορίτσι που υιοθετεί η Δεσποινιώ, το Κατερινιώ είναι ορφανό και από τους δύο γονείς και η Δεσποινιώ το γνωρίζει: «δέν τό ἔφθανε πώς ἐγεννήθη κοιλιάρφανο, μόν' ἀπέθανε καί ἡ μάνα του καί τό ἄφηκε μέσ' στή στράτα!» Αντίθετα, ο Τάσος δεν γνωρίζει κάτι για το κοριτσάκι που υιοθετεί, του το αφήνουν τη νύχτα στην κάσσα που κοιμάται και εμμέσως δίνεται η πληροφορία πως του το άφησε κάποια φτωχή μάνα που δεν μπορούσε να το μεγαλώσει.
2.Στο «Αμάρτημα της μητρός μου», η Δεσποινιώ αναλαμβάνει μόνη της να μεγαλώσει τα κορίτσια που υιοθετεί. Ειδικά το πρώτο κορίτσι το μεγαλώνει με τον καλύτερο τρόπο και το καλοπαντρεύει: «Πρίν δέ κατορθώσω νά ἐπιστρέψω, τό ξένον κοράσιον ηὐξήθη, ἀνετράφη, ἐπροικίσθη καί ὑπανδρεύθη, ὡς ἐάν ἦτον ἀληθῶς μέλος τῆς οἰκογενείας μας.» Αντίθετα, στο κείμενο «Οι Άθλιοι των αθηνών», ο Τάσος αναλαμβάνει την οικονομική ενίσχυση του μικρού κοριτσιού και όχι την προσωπική του φροντίδα, προφανώς επειδή είναι άντρας ανύπαντρος: «Καλά, κυριούλα….ψωμί ζώ»













20140602

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ 
ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ 2014

(ΟΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΟΥΝΤΑΙ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ)
A1.
Επομένως, ούτε εκ φύσεως αλλά ούτε και αντίθετα προς τη φύση μας
υπάρχουν μέσα μας οι αρετές, αλλά έχουμε από τη φύση την ιδιότητα να τις
δεχτούμε και να τελειοποιούμαστε με τον εθισμό.
Ακόμα, όσες ιδιότητες έχουμε από τη φύση, πρώτα αποκτούμε τις
δυνατότητες αυτών και ύστερα προχωρούμε στις αντίστοιχες ενέργειες (πράγμα
που φαίνεται στις αισθήσεις μας˙ γιατί δεν αποκτήσαμε τις αισθήσεις (της όρασης
και της ακοής) έχοντας δει πολλές φορές ή έχοντας ακούσει πολλές φορές, αλλά
αντίθετα τις χρησιμοποιήσαμε έχοντάς τες και δεν τις αποκτήσαμε έχοντας κάνει
και ξανακάνει χρήσή τους)˙ τις (ηθικές) αρετές όμως αποκτούμε, αφού πρώτα τις
εφαρμόσουμε στην πράξη, όπως ακριβώς συμβαίνει και στις άλλες τέχνες˙ γιατί όσα
πρέπει να κάνουμε αφού τα μάθουμε, αυτά τα μαθαίνουμε κάνοντάς τα˙ για
παράδειγμα, οικοδόμοι γίνονται με το να κτίζουν σπίτια και κιθαριστές με το να
παίζουν κιθάρα˙ με τον ίδιο τρόπο λοιπόν γινόμαστε και δίκαιοι κάνοντας δίκαιες
πράξεις, σώφρονες κάνοντας σώφρονες πράξεις, ανδρείοι κάνοντας ανδρείες
πράξεις.
Β1.
Ο Αριστοτέλης διακρίνει δύο είδη αρετών: τις διανοητικές και τις ηθικές. Οι
διανοητικές αρετές (π.χ. σοφία, φρόνηση, σύνεση) σχετίζονται με τη λογική και
ανήκουν, σύμφωνα με το χωρισμό του Αριστοτέλη, στο καθαρά λογικό μέρος της
ψυχής, το «λόγον ἔχον» μέρος. Παράγοντες που συμβάλλουν στη γένεση και την
επαύξησή τους είναι κατά κύριο λόγο η διδασκαλία, η οποία απαιτεί εμπειρία και
χρόνο. Η φράση κατά κύριο λόγο (πλεῖον) υποδηλώνει την ύπαρξη κι άλλων
παραγόντων που δεν αναφέρονται στο κείμενο. Την κύρια, λοιπόν, ευθύνη για τη
μετάδοσή τους (πέρα από άλλους παράγοντες και το ίδιο το άτομο) την έχει ο
δάσκαλος.
Οι ηθικές αρετές (π.χ. η δικαιοσύνη, η σωφροσύνη, η ανδρεία) ανήκουν,
σύμφωνα με το χωρισμό του Αριστοτέλη, στο «ἐπιθυμητικόν», στο μέρος δηλαδή
της ψυχής που μετέχει και στο «λόγον ἔχον» και στο «ἄλογον» μέρος. Αυτές
περιγράφουν το χαρακτήρα του ανθρώπου. Η κατάκτησή τους οφείλεται στον
εθισμό («ἔθος»), δηλαδή στη συνήθεια που δημιουργείται με την επανάληψη μιας
ενέργειας. Μάλιστα ο Αριστοτέλης, για να στηρίξει αυτή του την άποψη, συνδέει
ετυμολογικά τη λέξη «ἠθική», όρο τον οποίο δημιούργησε ο ίδιος, με τη λέξη
«ἔθος». Παρατηρούμε ότι συσχετίζει την πραγματική σημασία των λέξεων με τα
πράγματα ή τις ιδιότητες που δηλώνουν, για να κατανοήσει και να επιβεβαιώσει τη
μεταξύ τους σχέση. Έτσι, καταλήγει να μας πείσει ότι οι δύο λέξεις δε συνδέονται
μόνο ετυμολογικά αλλά και σημασιολογικά. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι την
ευθύνη για την κατάκτηση των ηθικών αρετών την έχει ο ίδιος ο άνθρωπος.
Εξαρτάται μάλιστα σε απόλυτο βαθμό από αυτόν αν θα φτάσει στο στόχο του, αν
θα αποκτήσει ήθος. Και για να το κατορθώσει, πρέπει να καταβάλλει επίπονη
προσπάθεια και αγώνα, να εθίσει την ψυχή του σε πράξεις ενάρετες, να την
καλλιεργήσει «διὰ τοῦ ἔθους».
Σοφός λοιπόν γίνεται κανείς κατά κύριο λόγο με τη βοήθεια του δασκάλου,
ενώ αγαθός γίνεται με τη θέληση και την επιμονή του στην άσκηση της αρετής.
Βέβαια, για να φτάσει στο στόχο του, πρέπει να καταβάλλει επίπονη προσπάθεια
και αγώνα.
B2.
Είναι θεμελιώδης στη φιλοσοφία του Αριστοτέλη η διάκριση - συχνά
αντιθετική – των εννοιών δύναμις και ἐνέργεια. Ο φιλόσοφος ορίζει τη «δύναμιν»
και την «ἐνέργειαν», ως εξής: «δύναμις» είναι η δυνατότητα που έχει ένα πράγμα
ή ένα ον να γίνει ή να κάνει κάτι φτάνοντας στο τέλος του, στην τελειοποίησή του,
ενώ «ἐνέργεια» είναι η πραγμάτωση αυτής της δυνατότητας, η δραστηριότητα που
απαιτείται για να γίνονται πράξη οι δυνατότητες. Για εκείνον, η «ἐνέργεια» έχει
μεγαλύτερη σημασία από τη «δύναμιν», αφού η πρώτη εξαρτάται από την
προσπάθεια που καταβάλλει κάθε άνθρωπος, την προσωπική ευθύνη και
προαίρεση, ενώ η δεύτερη σχετίζεται με τη φύση και υπάρχει ανεξάρτητα από τον
άνθρωπο. Στο κείμενο συνδέει «τὰς δυνάμεις» με το «πρότερον» και «τὰς
ἐνεργείας» με το «ὕστερον» εννοώντας ότι οι «δυνάμεις» έχουν χρονική
προτεραιότητα – και όχι λογική και οντολογική – έναντι των «ἐνεργειῶν». Στη 
συνέχεια, θα προσπαθήσει να αποδείξει τη θέση του, ότι οι ηθικές αρετές δεν
υπάρχουν μέσα μας εκ φύσεως, χρησιμοποιώντας αυτές τις δύο βασικές έννοιες.
Ο Αριστοτέλης ξεκινάει το συλλογισμό του διερευνώντας πρώτα τι συμβαίνει
σε όσα χαρακτηριστικά έχουμε μέσα μας εκ φύσεως («ὅσα μὲν φύσει ἡμῖν
παραγίνεται»). Αυτά έχουν εκ των προτέρων (πρότερον) μέσα τους τη δυνατότητα
να πραγματωθούν αλλά η πραγμάτωσή τους έρχεται ύστερα (ὕστερον) χωρίς να
χρειάζεται ο εθισμός, η επανάληψη μιας ενέργειας. Για να αποδείξει τα λεγόμενά
του ο φιλόσοφος, χρησιμοποιεί το παράδειγμα των αισθήσεων: την όραση και την
ακοή δεν τις αναπτύξαμε μέσα από την εξάσκηση, αντιθέτως υπάρχουν ήδη
αναπτυγμένες μέσα μας και περνάμε αμέσως στη χρησιμοποίησή τους.
Αντίθετα, στις ηθικές αρετές προηγείται η ενέργεια («τὰς δ’ ἀρετὰς
λαμβάνομεν ἐνεργήσαντες πρότερον»), δηλαδή η εξάσκηση, η επανάληψη μιας
ενέργειας, και ακολουθεί η κατάκτηση της ηθικής αρετής. Αλλά για να γίνει η
αρετή από προαίρεση πράξη, είναι ανάγκη ο άνθρωπος να μάθει κάποιο τρόπο
άσκησης. Ο Αριστοτέλης για τον τρόπο αναφέρει, «γιατί όσα πρέπει να κάνουμε
αφού τα μάθουμε, τα μαθαίνουμε κάνοντάς τα («ἃ γὰρ δεῖ μαθόντας ποιεῖν, ταῦτα
ποιοῦντες μανθάνομεν»). Δύο παραδείγματα από την καθημερινή ζωή, που
αφορούν τις πρακτικές τέχνες αποδεικνύουν την αλήθεια της θέσης αυτής: για να
αποκτήσει δηλαδή κανείς την ικανότητα του οικοδόμου ή του κιθαριστή, πρέπει
πρώτα να εξασκηθεί στο χτίσιμο ή στο παίξιμο της κιθάρας αντίστοιχα.
Συμπέρασμα («οὕτω δὴ … ἀνδρεῖα ἀνδρεῖοι»)
Αυτό, λοιπόν, που συμβαίνει στις πρακτικές τέχνες, συμβαίνει και στις
ηθικές αρετές (αναλογία): με την επανάληψη και τον εθισμό σε ηθικές πράξεις
αποκτούμε τις ηθικές αρετές. Το συμπέρασμα εισάγεται με το «οὕτω δή», και με
τρία παραδείγματα ηθικών αρετών: της δικαιοσύνης, της σωφροσύνης και της
ανδρείας.
Συνοπτική νοηματική απόδοση του συλλογισμού
1η προκείμενη: σε όσα υπάρχουν μέσα μας εκ φύσεως προηγείται η ύπαρξη
και η δυνατότητα μιας ενέργειας και ακολουθεί η ενέργεια, η πραγμάτωση της
δυνατότητας (δύναμις -> ἐνέργεια)
2η προκείμενη: στις ηθικές αρετές προηγείται η ενέργεια, ο εθισμός και η
επανάληψη μιας πράξης και ακολουθεί η κατάκτησή τους (ἐνέργεια -> δύναμις).
Συμπέρασμα: οι ηθικές αρετές δεν υπάρχουν μέσα μας εκ φύσεως, αφού δεν
ακολουθούν την πορεία όσων υπάρχουν μέσα μας εκ φύσεως.

B3.
Σελίδα 152-153 σχολικού βιβλίου:
 Οι μαθητές θα μπορούσαν να ξεκινήσουν από την αρχή της παραγράφου:
«Πριν από όλα όμως ο Αριστοτέλης χρειαζόταν να κάνει μια σημαντικότατη
διάκριση. Ας παρακολουθήσουμε πώς οδηγήθηκε στη διάκριση αυτή: Η ψυχή του
ανθρώπου, είπε ο Αριστοτέλης, αποτελείται κατ᾿ αρχήν από δύο μέρη, από το λόγον
ἔχον μέρος και από το ἄλογον (με δική μας διατύπωση: ο άνθρωπος ως ζωντανός
οργανισμός λειτουργεί με δύο τρόπους: α) με βάση τη λογική του, β) με τρόπους
που δεν έχουν καμιά απολύτως σχέση με το λογικό του).»
Η ακριβής ωστόσο απάντηση σύμφωνα με το ερώτημα είναι: «Η αρχική …
διμερής "διαίρεση" κατέληξε σε μια τριμερή "διαίρεση", αφού ο Αριστοτέλης 
διέκρινε τελικά α) ένα καθαρά ἄλογον μέρος της ψυχής, β) ένα καθαρά λόγον ἔχον
μέρος της, και γ) ένα μέρος που μετέχει και του ἀλόγου και του λόγον ἔχοντος
μέρους της ψυχής. Το πρώτο, είπε, έχει σχέση με τη διατροφή και την αύξηση του
ανθρώπινου οργανισμού και άρα δεν έχει καμιά απολύτως σχέση με την αρετή· το
τρίτο (ο ίδιος το ονόμαστε ἐπιθυμητικόν) έχει σχέση με τις αρετές που περιγράφουν
τον χαρακτήρα του ανθρώπου (ηθικές αρετές), ενώ το δεύτερο, που αφορά
απόλυτα και καθαρά το λογικό μας, έχει σχέση με τις διανοητικές μας αρετές (με τη
σοφία λ.χ. ή τη φρόνηση). Έτσι ο Αριστοτέλης κατέληξε να διακρίνει τις ανθρώπινες
αρετές σε ηθικές και διανοητικές.»

B4.
Οντότητα / περιουσία, αυτούσιος / ουσιαστικός
Σχήμα / παροχή, σχετικός / συνεκτικός
Φυσιολατρία / φύση, φυσικός / μεταφυσικός
Χρήση / χρηματαποστολή , χρηματικός / καταχρηστικός
Μάθηση / πολυμάθεια , φιλομαθής / μαθητικός

Γ1. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
Διότι νομίζω ότι εσείς δεν αγνοείτε ότι ήδη πολλές τέτοιου είδους πράξεις έχουν γίνει, τις οποίες αρχικά όλοι ανεξαιρέτως θεώρησαν ότι είναι συμφορές και συμπόνεσαν1 αυτούς που τις έπαθαν, ύστερα, όμως, κατάλαβαν ότι οι ίδιες έχουν γίνει αιτία πολύ μεγάλων αγαθών. Και για ποιο λόγο πρέπει να μιλώ για τα μακρινά; Αλλά και τώρα θα διαπιστώναμε2 ότι οι πόλεις που είναι πρώτες, εννοώ την Αθήνα και τη Θήβα, απέκτησαν μεγάλη δύναμη όχι λόγω της ειρήνης αλλά από αυτά από τα οποία, αφού πιο πριν γνώρισαν αποτυχίες στον πόλεμο3 , ανέκτησαν πάλι τη
δύναμή τους, και από αυτές η μία4 έγινε αρχηγός των Ελλήνων, ενώ η άλλη5 σήμερα έχει γίνει τόσο μεγάλη6  όση κανείς ποτέ δεν περίμενε7 ότι θα γίνει8. Διότι η καλή φήμη και η δόξα συνηθίζουν να προέρχονται όχι από την ησυχία9  αλλά από τους αγώνες.

• Η μετάφραση αποδόθηκε όπως θα μπορούσε να αποδοθεί από έναν μαθητή και όχι από έναν φιλόλογο.
 1 ή λυπήθηκαν μαζί με αυτούς                                                                                                                  2 ή μπορούμε να διαπιστώσουμε                                                                                                              3 ή στις στρατιωτικές επιχειρήσεις                                                                                                          4 ή η πρώτη                                                                                                                                               5 ή η δεύτερη
 6έχει αποκτήσει σήμερα τόσο μεγάλη δύναμη 
7 ή ήλπιζε
 8ή θα αποκτήσει
 9 ή την αδράνεια

Γ2.
ὑμᾶς: ἕ
πόρρω: πορρωτάτω
ἀγαθῶν: εὖ
αὑτάς: ὑμῶν αὐτῶν
ἡγεμόνα: ἡγεμόσι(ν)
οἶμαι: ᾤετο
ὑπέλαβον: ὑπειλῆφθαι
τοῖς παθοῦσι: τοῖς πεισομένοις
ἔγνωσαν: γνοίη
καταστᾶσαν: κατάστηθι

Γ3α.
ὑμᾶς: υποκείμενο του ειδικού απαρεμφάτου οὐκ ἀγνοεῖν, ετεροπροσωπία
συμφοράς: κατηγορούμενο στο υποκείμενο του ειδικού απαρεμφάτου εἶναι, ἅς
τοῖς παθοῦσι: επιθετική μετοχή, αντικείμενο του ρήματος συνηνέχθησαν (σύνθετο
με την πρόθεση σύν)
τί: επιρρηματικός προσδιορισμός, αιτιατική της αιτίας (αναγκαστικό αίτιο) στο δεῖ
λέγειν
λαβούσας: κατηγορηματική μετοχή, η οποία αναφέρεται στο αντικείμενο του
ρήματος εὕροιμεν ἄν, τάς πόλεις, σε θέση κατηγορηματικού προσδιορισμού σε
αυτό
ἡγεμόνα: κατηγορούμενο στο υποκείμενο της κατηγορηματικής μετοχής
καταστᾶσαν, το οποίο ταυτόχρονα είναι και αντικείμενο του ρήματος εὕροιμεν ἄν,
τήν μέν

Γ3β.
Ὁ ῥήτωρ εἶπεν ὅτι αἱ γὰρ ἐπιφάνειαι καί λαμπρότητες οὐκ ἐκ τῆς ἡσυχίας ἀλλ’ ἐκ
τῶν ἀγώνων γίγνεσθαι φιλοῖεν.
Ὁ ῥήτωρ εἶπεν τάς γὰρ ἐπιφανείας καί λαμπρότητας οὐκ ἐκ τῆς ἡσυχίας ἀλλ’ ἐκ

τῶν ἀγώνων γίγνεσθαι φιλεῖν.

Από ΟΕΦΕ

20140528

 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ στα θέματα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ  ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

(ΟΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΟΥΝΤΑΙ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ)
Α1.
Ο συγγραφέας πραγματεύεται το φαινόμενο του ανθρωπισμού στη σύγχρονη εποχή. Αρχικά προσδιορίζει την έννοια της ανθρωπιάς ως συμμετοχής στα προβλήματα των συνανθρώπων. Έπειτα, τη συγκρίνει με την παλαιότερη έννοια του «ανθρωπιστή» ως ατόμου που ανιδιοτελώς προσφέρει τις υπηρεσίες του σε όλους αδιακρίτως τους ανθρώπους. Υποστηρίζει ότι η συχνή ανάγκη για φαινόμενα ανθρωπιάς στη σύγχρονη εποχή αποδεικνύει την ψυχική ταλαιπωρία του ανθρώπου και την ανάγκη για την εξεύρεση λύσεων. Διευκρινίζει, όμως, ότι η ανθρωπιά έχει αποκτήσει πια διαφορετική σημασία για τον καθένα λόγω της ανεξέλεγκτης χρήσης της. Η ανθρώπινη απληστία επιβεβαιώνει της αλλοίωση της ανθρωπιάς. Καταλήγει ότι η ανθρωπιά πρέπει να αποδεικνύεται και να επιβεβαιώνεται διαρκώς με πράξεις που διαφοροποιούν τους σπουδαίους ανθρώπους από τους πραγματικά «ανθρωπιστές».
Β1.
[Η ανθρώπινη λαιμαργία, η δίψα της ευζωίας δεν αφήνει τόπο για ευγενικά αισθήματα. Κάτι περισσότερο: τα ευγενικά αισθήματα θεωρούνται ξεπερασμένα.]
Η απληστία που χαρακτηρίζει τους ανθρώπους της σύγχρονης εποχής τους απομακρύνει από τις ηθικές αξίες, τα υψηλά ιδανικά και τον ανθρωπισμό. Είναι γεγονός πως σε μια κοινωνία καταναλωτική το άτομο μένει στάσιμο σε πρωτόγονα ένστικτα, χωρίς να εξελίσσεται σε ηθική οντότητα. Η ανάγκη του, δηλαδή, να αποκτήσει ολοένα και περισσότερα αγαθά, ώστε να καλύψει τις πολλαπλές του
ορέξεις, τον οδηγεί να θεωρεί απαρχαιωμένες τις αξίες όπως η ευγένεια, η καλοσύνη και συνάμα οποιαδήποτε πρακτική τις εκφράζει. Καταληκτικά, η ανθρώπινη συμπεριφορά φαίνεται να προδίδει αδυναμία και να καθιστά ευάλωτο εκείνον που την εκδηλώνει οπότε το άτομο που επιζητά την ευτυχία καταλήγει να υιοθετεί απάνθρωπες μεθόδους για την κατάκτησή της.
Β2. α)
Η παράγραφος αναπτύσσεται με:
α) ορισμό [οριστέα έννοια: ανθρωπιά, γένος: λέξη/ όρος (κοινόχρηστος), ειδοποιός διαφορά: συμβαίνει… μεγάλη]
β) παράδειγμα [Ο Ντυνάν, για παράδειγμα…εν ειρήνη»]
Εναλλακτικά:
γ) αιτιολόγηση [γιατί συμβαίνει η ανταλλακτική του αξία να είναι πολύ μεγάλη]
Β2. β)
έτσι: συμπέρασμα-αποτέλεσμα
ωστόσο: αντίθεση-εναντίωση
Β3. α)
δαπανάται, ξοδεύεται
συλλογική, καθολική, διεθνής
αλλοιώσεις, παραμορφώσεις
πλήρως, ολοκληρωτικά
ευημερίας, καλοπέρασης
Β3. β)
ιδιωτικός, ατομικός
αποχή, αποστασιοποίηση
αυτοεπιβεβαιώνεται, αυτοεπαληθεύεται, αυτοπραγματώνεται
άγνοια, αμάθεια
αποσπασματικής, διακεκομμένης, ασυνεχούς
Β4. α)
«αυτός είναι μεγάλος ανθρωπιστής»: παράθεση αυτούσιας φράσης – εξάρτηση από το λεκτικό ρήμα «έλεγαν»
«Ερυθρού Σταυρού»: όρος/τίτλος – έμφαση σε ονομασία φορέα - οργανισμού
Β4. β)
(μια έκφραση) … αδειάζει (§5)
γλυκιά ζεστασιά (§5)
δίψα της ευζωίας (§5)
Εναλλακτικά:
Οικουμενική ψυχή (§3)
…ένας κόσμος … που ακτινοβολεί παντού (§6)
Γ1. Άρθρο: Ο Ανθρωπισμός στο Νέο Αιώνα
Πρόλογος
Ο Ανθρωπισμός συνδέεται με την καλλιέργεια της ψυχής και του σώματος για την εκδήλωση του σεβασμού και της αγάπης προς την αξία άνθρωπος. Αποβλέπει στην ολόπλευρη καλλιέργεια των σωματικών και πνευματικών ικανοτήτων του ανθρώπου. Έχει σα σκοπό να τον λυτρώσει από την άγνοια και να αναπτύξει αρμονικά τις σωματικές, πνευματικές και ηθικές δυνατότητές του. Αποτελεί επιτακτικό αίτημα της εποχής μας και προτάσσει την τιμιότητα, την ευσυνειδησία και τη δικαιοσύνη.
Φαινόμενα που αποδεικνύουν το έλλειμμα ανθρωπιάς στην εποχή μας
1. Η αξιοπρεπής υλική διαβίωση υπονομεύεται από φαινόμενα:
α) οικονομικής εξαθλίωσης, β) ανεργίας, γ) πενιχρών αμοιβών, δυσαναλόγων προς την προσφερόμενη εργασία, δ) μορφές αναγκαστικής εργασίας (π.χ. εργασία ανηλίκων). Το χρησιμοθηρικό πνεύμα της σύγχρονης εποχής και ειδικότερα το ανελέητο κυνηγητό του κέρδους ερμηνεύουν την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.
2. Η απουσία κρατικής μέριμνας για τη δημιουργία της πρέπουσας ιατρικής και νοσοκομειακής υποδομής θέτει σε κίνδυνο την υγεία των πολιτών.
3. Ρατσιστικές αντιλήψεις αναβιώνουν και οι κοινωνίες χωρίζονται σε ευνοουμένους και αδικημένους.
4. Η έξαρση της βίας και της εγκληματικότητας αποτελεί εκδήλωση βαρβαρότητας και απανθρωπιάς σε έναν κόσμο που έχει εξοικειωθεί με το θάνατο και την οιμωγή των θυμάτων.
5. Φαινόμενα λασπολογίας, σκανδαλοθηρίας και ενασχόλησης με την ιδιωτική ζωή ανθρώπων θίγουν την ανθρώπινη ελευθερία και αξιοπρέπεια.
6. Σε πολιτικό επίπεδο, δημαγωγοί καπηλεύονται όνειρα και φιλοδοξίες, εφαρμόζουν τις αρχές του μακιαβελισμού, επιβάλλουν αυταρχικά καθεστώτα και δε διστάζουν να αιματοκυλήσουν λαούς, θέλοντας να ικανοποιήσουν τις προσωπικές
τους φιλοδοξίες. Η φαυλότητα κατά την άσκηση της εξουσίας υποκρύπτει συχνά πολιτικές σκοπιμότητες και συμφέροντα σε βάρος της ανθρώπινης αξίας.
7. Το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης των λαών πλήττεται από τη δυνατότητα των ισχυρών να ελέγχουν τους ανίσχυρους οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά.
8. Το πολιτιστικό περιβάλλον υποβαθμίζεται (φθορά μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς, πρόχειρη ανοικοδόμηση κ.ά.), ενώ η μαζική παραγωγή προϊόντων υποκουλτούρας βυθίζει στο σκοταδισμό της αμάθειας. Η καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος υποβαθμίζει την ποιότητα ζωής και απειλεί την ύπαρξη του ιδίου του ανθρώπου.
Δραστηριότητες, ατομικές και συλλογικές, που αποσκοπούν στον περιορισμό αυτού του ελλείμματος
Α. Ατομικές:
1. Ιδιαίτερα σήμερα εν μέσω οικονομικής και ανθρωπιστικής κρίσης, το μόνο μέσο στον περιορισμό του ελλείμματος είναι η αλληλεγγύη και η ενσυναίσθηση.
• Μονάχα στο διπλανό μας μπορούμε να βασιστούμε κι εκείνος σε εμάς, ώστε να επιτευχθεί η ειρήνη, η ομόνοια, η ανάδειξη της ανθρωπιάς.
• Η πρόοδος του ατόμου δεν πηγάζει, ως αγαθό, μόνο από τον εαυτό του, αλλά και από το κοινωνικό σύνολο.

2. Ένταξη του πολίτη σε ιδιωτικούς ή Μη Κυβερνητικούς φορείς για την ανάδειξη φαινομένων απανθρωποποίησης, υλική προσφορά ακόμη και από το υστέρημά του.
• Η βίωση των αρχών της δικαιοσύνης και του σεβασμού προς τον άνθρωπο εξαρτώνται από την αποδοχή των «χριστιανικών παραγγελμάτων» για αγάπη προς τον πλησίον.

3. Εθελοντική συμμετοχή του ατόμου σε προγραμματισμένες δράσεις Εκκλησίας, Πολιτείας, Δήμων, Μ.Κ.Ο., τηλεοπτικών καναλιών.
Β. Συλλογικές:
1. Η πολιτεία θα πρέπει να μεριμνήσει για τη δημοκρατική λειτουργία των θεσμών, για τον περιορισμό της οικονομικής δυστυχίας, για την εδραίωση ενός κράτους δικαίου, όπου θα γίνεται σεβαστή η ανθρώπινη αξία.
• Η τοποθέτηση του ανθρώπινου όντος από την πολιτεία ως κεντρικής αξίας κατά τέτοιο τρόπο, ώστε τίποτα να μην είναι πάνω από τον άνθρωπο και κανένας άνθρωπος να μη θεωρείται υποδεέστερος του άλλου.

2. Οι φορείς κοινωνικοποίησης και ιδιαίτερα η οικογένεια και η εκπαίδευση να γαλουχήσουν τους νέους με αρχές, που θα τους οδηγήσουν στην ηθικοπνευματική ολοκλήρωση της προσωπικότητάς τους. Αυτή παρεμποδίζει την υποταγή στα ένστικτα, ενισχύει τον έλεγχο της συνείδησης και αποτρέπει τις επιμεμπτές πράξεις σε βάρος των αδύναμων κοινωνικών ομάδων.
• Είναι αναγκαία η απόκτηση κοινωνικής συνείδησης, ώστε να πάψει ο ατομικισμός να τροφοδοτεί τρόπους συμπεριφοράς ενάντια στον άνθρωπο.

3. Η ανάληψη πρωτοβουλιών από διεθνείς οργανισμούς και οργανώσεις είναι επιβεβλημένη για να καταπολεμηθούν η φτώχεια, η ανέχεια, η αδικία και η κοινωνική δυστυχία.
Οργανωμένες αποστολές σε περιοχές που πλήττονται από τα φαινόμενα έλλειψης ανθρωπιάς.

4. Η ανθρωποκεντρική στροφή του πολιτισμού θα επιτρέψει την υποταγή των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών δραστηριοτήτων σε έναν υπέρτατο σκοπό την ηθική ανάκαμψη και τη δημιουργία ενός κόσμου πραγματικών ανθρώπων.
5. Τα Μέσα ενημέρωσης ως φορείς διακίνησης ιδεών και πληροφοριών να δημοσιοποιούν και να καταγγέλλουν τα φαινόμενα ελλείμματος ανθρωπιάς και να παρακινούν τους πολίτες σε συλλογική δράση.
Επίλογος
Για να επιτευχθεί ο Ανθρωπισμός χρειάζεται ο άνθρωπος να πλησιάσει τον εαυτό του και το συνάνθρωπο και οι ηθικές αξίες να αποκτήσουν το προβάδισμα έναντι των υλικών αξιών. Απέναντι στην απογοητευτική πραγματικότητα ο σύγχρονος άνθρωπος οφείλει να προβάλει σθεναρή αντίσταση. Η εποχή μας δεν έχει ανάγκη μόνο από θεωρητικές αναλύσεις των συμπτωμάτων της απανθρωποποίησης, αλλά κυρίως χρειάζεται αγώνες και ορισμένες φορές θυσίες για την υπέρβασή της.
Από την ΟΕΦΕ

20131024

Γ. ΣΕΦΕΡΗΣ," Ὁ κ. Στρατὴς Θαλασσινὸς περιγράφει ἕναν ἄνθρωπο"


Μὰ τί ἔχει αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος;
Ὅλο τὸ ἀπόγευμα (χτὲς προχτὲς καὶ σήμερα) κάθεται
μὲ τὰ μάτια καρφωμένα σὲ μία φλόγα
σκόνταψε πάνω μου τὸ βράδι καθὼς κατέβαινε τὴ σκάλα μου εἶπε:
«Τὸ κορμὶ πεθαίνει τὸ νερὸ θολώνει ἡ ψυχὴ διστάζει
κι ὁ ἀγέρας ξεχνάει ὅλο ξεχνάει
μὰ ἡ φλόγα δὲν ἀλλάζει».
Μοῦ εἶπε ἀκόμη:
«Ξέρετε ἀγαπῶ μία γυναίκα ποὺ ἔφυγε ἴσως στὸν κάτω κόσμο
δὲν εἶναι γι᾿ αὐτὸ ποὺ φαίνομαι τόσο ἐρημωμένος
προσπαθῶ νὰ κρατηθῶ ἀπὸ μία φλόγα γιατί δὲν ἀλλάζει».
Ὕστερα μοῦ διηγήθηκε τὴν ἱστορία του.





24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1963,Ο Γ. ΣΕΦΕΡΗΣ ΤΙΜΑΤΑΙ ΜΕ ΤΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΝΟΜΠΕΛ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

Στις 24 Οκτωβρίου 1963 ο Γιώργος Σεφέρης έγινε ο πρώτος Έλληνας που τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Όπως είχε ανακοινώσει τότε η Σουηδική Ακαδημία, ο Σεφέρης τιμήθηκε με το βραβείο «για το υπέροχο λυρικό ύφος του, που είναι εμπνευσμένο από ένα βαθύ αίσθημα για το ελληνικό πολιτιστικό ιδεώδες».

H ομιλία του Γ. Σεφέρη στη Σουηδική Aκαδημία τον Δεκέμβριο του 1963

   «Τούτη την ώρα αισθάνομαι πως είμαι ο ίδιος μια αντίφαση. Αλήθεια, η Σουηδική Ακαδημία έκρινε πως η προσπάθειά μου σε μια γλώσσα περιλάλητη επί αιώνες, αλλά στην παρούσα μορφή της περιορισμένη, άξιζε αυτή την υψηλή διάκριση. Θέλησε να τιμήσει τη γλώσσα μου, και να – εκφράζω τώρα τις ευχαριστίες μου σε ξένη γλώσσα. Σας παρακαλώ να μου δώσετε τη συγγνώμη που ζητώ πρώτα πρώτα από τον εαυτό μου.                                                                                                                Ανήκω σε μια χώρα μικρή. Ένα πέτρινο ακρωτήρι στη Μεσόγειο, που δεν έχει άλλο αγαθό παρά τον αγώνα του λαού του, τη θάλασσα, και το φως του ήλιου. Είναι μικρός ο τόπος μας, αλλά η παράδοσή του είναι τεράστια και το πράγμα που τη χαρακτηρίζει είναι ότι μας παραδόθηκε χωρίς διακοπή. Η ελληνική γλώσσα δεν έπαψε ποτέ της να μιλιέται. Δέχτηκε τις αλλοιώσεις που δέχεται καθετί ζωντανό, αλλά δεν παρουσιάζει κανένα χάσμα. Άλλο χαρακτηριστικό αυτής της παράδοσης είναι η αγάπη της για την ανθρωπιά· κανόνας της είναι η δικαιοσύνη. Στην αρχαία τραγωδία, την οργανωμένη με τόση ακρίβεια, ο άνθρωπος που ξεπερνά το μέτρο πρέπει να τιμωρηθεί από τις Ερινύες. O ίδιος νόμος ισχύει και όταν ακόμη πρόκειται για φυσικά φαινόμενα: «Ήλιος ουχ υπερβήσεται μέτρα» λέει ο Ηράκλειτος· «ει δε μη, Ερινύες μιν Δίκης επίκουροι εξευρήσουσιν».
   Συλλογίζομαι πως δεν αποκλείεται ολωσδιόλου να ωφεληθεί ένας σύγχρονος επιστήμων, αν στοχαστεί τούτο το απόφθεγμα του Ίωνα φιλοσόφου. Όσο για μένα συγκινούμαι παρατηρώντας πως η συνείδηση της δικαιοσύνης είχε τόσο πολύ διαποτίσει την ελληνική ψυχή, ώστε να γίνει κανόνας και του φυσικού κόσμου. Και ένας από τους διδασκάλους μου, των αρχών του περασμένου αιώνα, γράφει: «...θα χαθούμε, γιατί αδικήσαμε...».  Αυτός ο άνθρωπος ήταν αγράμματος· είχε μάθει να γράφει στα τριάντα πέντε χρόνια της ηλικίας του. Αλλά στην Ελλάδα των ημερών μας, η προφορική παράδοση πηγαίνει μακριά στα περασμένα όσο και η γραπτή. Το ίδιο και η ποίηση. Είναι για μένα σημαντικό το γεγονός ότι η Σουηδία θέλησε να τιμήσει και τούτη την ποίηση και όλη την ποίηση γενικά, ακόμη και όταν αναβρύζει ανάμεσα σ' ένα λαό περιορισμένο.
    Γιατί πιστεύω πως τούτος ο σύγχρονος κόσμος όπου ζούμε, ο τυραννισμένος από το φόβο και την ανησυχία, τη χρειάζεται την ποίηση. Η ποίηση έχει τις ρίζες της στην ανθρώπινη ανάσα – και τι θα γινόμασταν, αν η πνοή μας λιγόστευε; Είναι μια πράξη εμπιστοσύνης – κι ένας Θεός το ξέρει αν τα δεινά μας δεν τα χρωστάμε στη στέρηση εμπιστοσύνης.
   Παρατήρησαν, τον περασμένο χρόνο, γύρω από τούτο το τραπέζι, την πολύ μεγάλη διαφορά ανάμεσα στις ανακαλύψεις της σύγχρονης επιστήμης και στη λογοτεχνία· παρατήρησαν πως ανάμεσα σ' ένα αρχαίο ελληνικό δράμα και ένα σημερινό η διαφορά είναι λίγη. Ναι, η συμπεριφορά του ανθρώπου δε μοιάζει να έχει αλλάξει βασικά. Και πρέπει να προσθέσω πως νιώθει πάντα την ανάγκη ν' ακούει τούτη την ανθρώπινη φωνή που ονομάζουμε ποίηση.
    Αυτή τη φωνή που κινδυνεύει να σβήσει κάθε στιγμή από στέρηση αγάπης και ολοένα ξαναγεννιέται. Κυνηγημένη, ξέρει πού να 'βρει καταφύγιο· απαρνημένη, έχει το ένστικτο να πάει να ριζώσει στους πιο απροσδόκητους τόπους. Γι' αυτή δεν υπάρχουν μεγάλα και μικρά μέρη του κόσμου. Το βασίλειό της είναι στις καρδιές όλων των ανθρώπων της γης. Έχει τη χάρη ν' αποφεύγει πάντα τη συνήθεια, αυτή τη βιομηχανία.
    Χρωστώ την ευγνωμοσύνη μου στη Σουηδική Ακαδημία, που ένιωσε αυτά τα πράγματα· που ένιωσε πως οι γλώσσες, οι λεγόμενες περιορισμένης χρήσης, δεν πρέπει να καταντούν φράχτες, όπου πνίγεται ο παλμός της ανθρώπινης καρδιάς· που έγινε ένας Άρειος Πάγος ικανός: να κρίνει με αλήθεια επίσημη την άδικη μοίρα της ζωής,– για να θυμηθώ το Σέλλεϋ, τον εμπνευστή, καθώς μας λένε, του Αλφρέδου Νομπέλ, αυτού του ανθρώπου που μπόρεσε να εξαγοράσει την αναπόφευκτη βία με τη μεγαλοσύνη της καρδιάς του.
    Σ' αυτό τον κόσμο, που ολοένα στενεύει, ο καθένας μας χρειάζεται όλους τους άλλους. Πρέπει ν' αναζητήσουμε τον άνθρωπο, όπου και να βρίσκεται.
    Όταν, στο δρόμο της Θήβας, ο Oιδίπους συνάντησε τη Σφίγγα κι αυτή του έθεσε το αίνιγμά της, η απόκρισή του ήταν: ο άνθρωπος. Τούτη η απλή λέξη χάλασε το τέρας. Έχουμε πολλά τέρατα να καταστρέψουμε. Ας συλλογιστούμε την απόκριση του Oιδίποδα.»


 Το βραβείο Νόμπελ  στο Μουσείο Μπενάκη